Marijke van Eijkeren - Fotograaf
Home | Galerie | Blog | Routes | Publicaties | WerkAanDeMuur | Over mij | Contact

Blog 2019

Herfst in de Kaapse Bossen

Op de Utrechtse Heuvelrug, tussen Doorn en Leersum, liggen de Kaapse Bossen. In deze tijd van het jaar kleurt het bos in prachtige herfsttinten, paddenstoelen schieten uit de grond en overal hoor je vogelgeluidjes. Vanaf de parkeerplaats Groene Entree Kaapse bossen kun je kiezen uit verschillende wandelroutes. Wij volgenden de paarse wandeling Hoog Zand.

kaapse bossen

Na een regenbui zijn de kleuren in het bos extra intens. De stammen, zwart van het vocht, vormen een mooi contrast met het goudgele blad.

kaapse bossen

De basis voor de Utrechtse Heuvelrug is gelegd in de laatste twee ijstijden. Het landijs stuwde de grond omhoog tot een stuwwal. Toen het klimaat warmer werd sleet het smeltend ijs diepe sporen uit. De glooiende zandweg is hier nog altijd het zichtbare resultaat van.

In de laatste ijstijd kwam het ijs niet zo ver, maar het was hier wel heel koud. De grond was bevroren en er groeide weinig. Zand uit de drooggevallen Noordzee en rivierbeddingen werd het land ingeblazen. Zo ontstonden ook op de Utrechtse Heuvelrug zandduinen die het landschap verder vorm gaven.

vliegenzwam

De regen van de afgelopen tijd is gunstig voor de paddestoelen. Een paddestoel is de vrucht van een schimmel. Onder de grond ligt een groot netwerk van schimmeldraden. De draden ontstaan uit de sporen die uit de hoed van de paddestoel vallen. Sommige paddenstoelen leven samen met bomen. Daarom zie je een vliegenzwam vaak bij berken en dennen. Ze hebben elkaar nodig om het juiste voedsel te krijgen. Andere paddestoelen ruimen het organische materiaal in het bos op en zetten dat weer om in voedsel. Maar er zijn ook paddestoelen die parasiteren op een boom die daaraan uiteindelijk dood gaat. Ze kiezen wel bomen uit die toch al zwak zijn.

Niet alle paddesteolen springen meteen in het oog. Het lijken soms net blaadjes. Als je even stil staat en goed om je heen kijkt ontdek je er steeds meer.

heksenkring

Er zijn ook opvallend veel heksenkringen te zien. Onder gunstige omstandigheden kan zo'n kring paddestoelen in 1 nacht uit de grond schieten. Maar ondergronds is er dan al lang een kring gegroeid van schimmeldraden: de zwamvlok. Die draden zijn afkomstig van 1 spoor en op zoek naar voedsel groeien de draden in een zelfde tempo naar alle kanten. Aan de rand van de kring kunnen dan paddestoelen groeien. Die kennis had men vroeger niet. Daarom ging het sprookje rond dat hier 's nachts heksen in een kring hadden gedanst.

Als er veel paddestoelen van een soort bij elkaar staan, kun je soms heel mooi de verschillende groeistadia zien zoals bij deze (vermoedelijk) knolparasol. Ik ben geen paddestoelexpert en hoor het graag als je deze soort thuis kunt brengen. Van een klein glad bolletje groeit deze paddestoel uit tot een geschubte plaatjespaddestoel met een elegant rokje.

tamme kastanje tamme kastanje

Onder de tamme kastanjebomen liggen de paden bezaaid met de stekelige bolster. Bij sommige exemplaren zitten er mooie gave kastanjes in. Het ene jaar dragen de bomen meer vruchten dan het andere jaar. Zijn er veel eikels, beukenootjes en kastanjes dan spreekt men van een mastjaar. Een warm en droog voorjaar is gunstig voor de bevruchting en voldoende regen daarna voor de groei van de vruchten. Het maken van de vele vruchten kost de boom wel veel energie. Het jaar erop zijn dan minder vruchten te verwachten.

Op de Utrechtse Heuvelrug zijn veel dennen aangeplant. De onderbegroeiing bestaat uit mos en varens. Mos heeft geen wortels en leeft letterlijk van de lucht en de regen. Bij vochtig weer zwelt mos op. Vandaar dat je in de herfst vaak zo'n prachtig groen tapijt ziet.

beukenblad

Half oktober zie je een mix van bomen met groen blad en bomen in herfstkleuren. En niet alle bladeren van een boom verliezen even snel hun groene kleur. Bij de beuk zie je half oktober vaak maar een enkel goudgeel blad. De kleurverandering van het blad heeft te maken met de afname van de hoeveelheid licht in het najaar en de lagere temperaturen. De groene kleur van het blad is afkomstig van de chemische stof chlorofyl. Die zet zonlicht samen met de voedingsstoffen die de wortels opnemen om in bouwstoffen die nodig zijn voor de groei. Maar bladeren kunnen niet tegen vorst. De boom zou dan alle goede voedingsstoffen die in de bladeren zitten verliezen. Daarom breken ze de chlorofyl af en slaan de voedingsstoffen op in de wortels. In het blad krijgen de chemische stoffen die voor de gele en rode tinten zorgen dan de overhand. Met name na een nachtvorst verloopt dit proces snel en vallen de bladeren uiteindelijk af.

kaapse bossen

Bij de beuk verloopt dit proces dus vrij laat in de herfst. Blijkbaar zijn de blaadjes beter bestand tegen kou. De beste tijd om de beuken in al hun goudgele kleurenpracht te zien en te fotograferen is dan ook eind oktober begin november. Ik was er nu nog te vroeg.