Marijke van Eijkeren - Fotograaf
Home | Galerie | Blog | Routes | Publicaties | WerkAanDeMuur | Over mij | Contact

terug

De Kromme Rijn in 12 wandelingen

Wandeling 10: Rondje Amelisweerd

Kromme Rijn bij Amelisweerd

Langs de Kromme Rijn kun je vanaf Wijk bij Duurstede tot in Utrecht een wandeling van 29 km maken die grotendeels over het jaagpad langs de rivier gaat. Dat is een pittig eindje lopen. Maar je kunt het hele traject ook in etappes verdelen en er rondwandelingen van maken. Dit jaar, 2022, is het 900 jaar geleden dat de Kromme Rijn werd afgedamd. Een mooie aanleiding om elke maand een rondje Kromme Rijn te lopen. De tiende rondwandeling van 6 km begint op de parkeerplaats van Rhijnauwen. Via het jaagpad loop je vlak langs de Kromme Rijn naar Nieuw Amelisweerd. Aan de andere kant van de oever gaat de wandeling verder door het bos van Nieuw en Oud Amelisweerd en langs het Fort bij Rhijnauwen. Via het jaagpad langs de Kromme Rijn loop je terug naar het beginpunt. Onderweg kun je genieten van de natuur en de enorme rijkdom aan historisch erfgoed. Je volgt de wandelknooppunten 74-73-81-21-93-22-11-75-89-37-74.  Een routekaartje vind je op route.nl of haal bij de VVV de wandelkaart Kromme Rijnstreek.

Amelisweerd en Rhijnauwen

Volg vanaf de parkeerplaats voor fietsen en auto's het jaagpad langs de Kromme Rijn, voor het bruggetje links af. De geschiedenis van Amelisweerd gaat terug tot de 13de eeuw. Op verschillende plekken staat een informatiebord met een plattegrond van het gebied. Zoals je op de kaart ziet, liggen Amelisweerd en Rhijnauwen in een binnenbocht van de Kromme Rijn. Amelisweerd dankt zijn naam aan Amelis uten Werde, die in 1224 het stuk grond te leen kreeg van de bisschop van Utrecht en er een ridderhof bouwde. Een waard, vroeger ook wel weerd genoemd, is een vlak stuk land langs rivieren. Het parkachtige bos ligt er al eeuwen en werd door de verschillende bewoners van Amelisweerd vormgegeven. Dankzij de ligging op de vruchtbare rivierklei heeft het bos een rijke flora en fauna. In het vroege voorjaar, als de zonnestralen nog de bosbodem kunnen bereiken, staat het bos vol stinzeplanten. In de herfst kun je genieten van de herfstkleuren. De landgoederen trekken op mooie dagen heel veel bezoekers. Toch zijn er nog genoeg plekken waar het rustig is. In de ochtenduren, als de natuur op zijn mooist is, heb je het bos bijna voor je alleen.

jaagpad langs Kromme Rijn

Het jaagpad gaat vlak langs de rivier. Vanaf knooppunt 74 loop je naar knooppunt 73. De Kromme Rijn is lange tijd een belangrijke vervoersader geweest. De trekschuit bracht voedsel en andere waren naar Utrecht. Paarden of mensen trokken vanaf het jaagpad de schuit vooruit. De begroeiing tussen de rivier en het jaagpad zou toen een lastige sta in de weg zijn geweest.

Kromme Rijn bij Rhijnauwen

Meteen na het bruggetje waar je de wandeling begon, ligt een eilandje in de Kromme Rijn. Het is rond 1970 aangelegd. Voor dieren is het een rustplek in dit drukke deel vlak bij de jeugdherberg en de theetuin Rhijnauwen.

boerderij de Zonnewijzer

Het is niet toevallig dat er langs de Kromme Rijn verschillende boerderijen staan. Vervoer ging vroeger over het water het beste. De meeste boerderijen zijn niet meer in bedrijf. De witte boerderij links van het voetpad waar je bij de start van de wandeling langs liep, is tegenwoordig de biologische bakkerij en landgoedkeuken van de Veldkeuken. De dwarshuisboerderij boerderij op de foto aan de overkant van de Kromme Rijn, De Zonnewijzer, is nog in bedrijf. Het is een melkveebedrijf en educatieboerderij. De koeien grazen in de weilanden van Amelisweerd. Als je op de terugweg aan de andere kant van de boerderij loopt heb je een goede kans om kinderen in blauwe en rode overalls aan het werk te zien. Het zijn leerlingen van de Vrije School die hier een dagdeel in de week komen.

Kromme Rijn bij oud Amelisweerd

De volgende brug waar je langskomt gaat naar landgoed Oud Amelisweerd. Hier is een meetpunt waar de waterkwaliteit, het waterpeil en de stroomsnelheid van de Kromme Rijn wordt gemeten. Dat laatste gebeurt met geluidsgolven tussen de gele bollen in het water. In het koetshuis van Oud Amelisweerd is het restaurant en de landwinkel van de Veldkeuken gevestigd.

Oud Amelisweerd

Je bent aangekomen bij knooppunt 73 en loopt verder over het jaagpad naar knooppunt 81. Aan de andere kant van het bruggetje staat het landhuis Oud Amelisweerd. Het landhuis stamt uit de 18de eeuw en werd gebouwd door baron Taets van Amerongen. Hij liet het bijzondere Chinese behang aanbrengen dat nog altijd in goede staat is. De gesloten luiken beschermen het behang tegen zonlicht. Rond landhuis en koetshuis loopt een gracht die in verbinding staat met de Kromme Rijn. Voor het landhuis is De Kromme Rijn verbreed tot een vijver.

weiland langs Kromme Rijn bij Bunnik

Links van het jaagpad ligt een groot weiland. Het ligt op de oeverwal van de Kromme Rijn. Nu, eeuwen later, is nog zichtbaar aan de glooiingen in het weiland dat het is gevormd door de rivier. Ooit liep hier de hoofdstroom van de toen nog onbedijkte Rijn. Bij overstromingen bleef zand en zavel achter langs de oevers.

moestuin

Aan de overkant van het water ligt de historische moestuin Amelis'Hof die stamt uit de 18de eeuw. Sinds 1984 worden hier op biodynamische wijze weer groenten, fruit, kruiden en bloemen geteeld. Daarvoor was de oude moestuin veranderd in een weilandje met schapen. Cultuurhistorische elementen zijn in ere hersteld zoals de schuur uit de 17e eeuw.

Kromme Rijn

De kans is groot dat als je in Amelisweerd langs de Kromme Rijn wandelt je een grote groep witte ganzen tegenkomt. Meestal zwemmen ze in het water en ze blijven altijd bij elkaar. Een volijk gezicht.

jaagpad Kromme Rijn

Links van het jaagpad ligt de kersenbongerd van boerderij Knapschinkel. Het is niet toevallig dat deze kersenboomgaard langs de Kromme Rijn staat. De oeverwal is vruchtbare, goed doorlatende grond. Fruitbomen doen het daar goed op. De oogst werd via de rivier naar de stad gebracht. In de kersentijd kun je vanaf het jaagpad door de boomgaard lopen naar de ingang aan de Koningsweg en daar kersen kopen.

Kromme Rijn

Vlak na de kersenboomgaard zie je aan de overkant van de Kromme Rijn een zijgeul. Het is de Scheidingssloot die de grens vormt tussen Oud en Nieuw Amelisweerd. Amelisweerd was oorspronkelijk een geheel. Al in de 14de eeuw werd het door erfenis in drieën verdeeld. De drie landgoederen Nieuw Amelisweerd, Oud Amelisweerd en Rhijnauwen hebben daarna veel verschillende eigenaren gekend. Tegenwoordig is het bezit van de gemeente Utrecht. De gemeente kocht het landgoed Rhijnauwen in 1919 om er een villawijk te bouwen, maar kwam tot het inzicht dat een sociale en gezonde leefomgeving voor zijn bewoners belangrijker was en gaf er een recreatieve bestemming aan. Later werden Oud en Nieuw Amelisweerd eraan toegevoegd.

boerderij Knapschinkel

Even verderop ligt aan de linkerkant van het jaagpad boerderij De Knapschinkel. Het is een dwarshuisboerderij uit 1678 gebouwd op een hoger deel van de oeverwal. Daarvoor stond op dezelfde plek een boerderij die een paar jaar daarvoor door de Fransen werd verwoest. De Knapschinkel hoorde lange tijd bij Nieuw Amelisweerd totdat de boerderij eind negentiende eeuw werd verkocht. Sinds 2010 is het zelf een landgoed. Je kunt er ook een vakantiewoning huren.

Kromme Rijn bij Amelisweerd

De speel- ligweides aan de overkant van het water hebben plaatsgemaakt voor bos. Het laatste stukje bos voordat je langs landhuis Nieuw Amelisweerd komt, is een beschermd natuurgebiedje. Zo zijn er meer rustgebieden in Amelisweerd waar mensen niet welkom zijn. Daar is het aan te danken dat er veel dieren op het landgoed een goed thuis vinden.

Het eerste deel van de wandeling lag het bos van Amelisweerd alleen aan de overkant van de rivier. Dat verandert bij de twee bomen midden op het pad. Aan de linkerkant van het jaagpad ligt het Markiezenbos. Het is genoemd naar markies Maximilien-Henri die stinsenplanten introduceerde op het landgoed. In de jaren tachtig is een deel van het bos gekapt voor de aanleg van de A27. Een deel is door de snelweg afgesneden. Er is fel gestreden tegen de aanleg van de snelweg door het eeuwenoude landgoed. Opnieuw wordt het bos bedreigd met de plannen voor de verbreding van de A27.

witte brug Nieuw Amelisweerd

Dwars door het bos, links van het jaagpad, loopt een zichtlaan naar het witte landhuis aan de overkant van de rivier. Het is de Sneeuwklokjeslaan. Geen echte laan maar een strook helemaal beplant met sneeuwklokjes. Dat was het werk van de Markies die in het landhuis woonde. In het vroege voorjaar staan ze in bloei. De echte toegangsweg naar het landhuis ligt parallel aan de Sneeuwklokjeslaan. De weg leidt met een bocht naar een opvallende witte brug van gietijzer. Als je over de toegangsweg loopt is het landhuis even helemaal uit beeld en dat was ook precies de bedoeling van landschapsarchitect Samuel van Lunteren: des te meer indruk maakte het wit gestucte landhuis als het weer in zicht kwam. Wit als contrast met de groene omgeving was in die tijd in de mode.

landhuis Nieuw Amelisweerd

Precies tegenover de Sneeuwklokjeslaan ligt het landhuis Nieuw Amelisweerd. Rond 1980 werd vanuit het landhuis, dat toen door krakers werd bewoond, actie gevoerd tegen de aanleg van de A27 door dit bos. Later werd het vervallen landhuis op initiatief van de krakers gerenoveerd. Er kwamen 17 wooneenheden van de Stichting Experimentele Woongroep Nieuw Amelisweerd. De weg konden ze niet tegen houden. Maar dankzij de felle acties is het tracé van de A27 aangepast en de weg verdiept aangelegd. Een deel van het bos is behouden, net als het landhuis en de witte brug er naar toe.

Kromme Rijn

Je bent aangekomen bij knooppunt 81. Verlaat het jaagpad en ga rechtsaf over de witte brug richting knooppunt 21. Vanaf de brug heb je een mooi uitzicht op de Kromme Rijn.

Nieuw Amelisweerd

Nog steeds loop je langs water, nu aan de linkerkant van het pad. Het is een zijstroom van de Kromme Rijn die met een haakse bocht weer terugloopt naar de Kromme Rijn. Zo staan de houten beelden van de sneeuwklokjes en de twee prachtige moerascipressen op een eilandje.

nieuw amelisweerd

Volg het pad dat om het landhuis heen loopt. Links van het pad liggen opgestapelde boomstammetjes. Met een beetje geluk zie je hier een roodborstje of een winterkoninkje rondscharrelen. Ze vinden er, net als andere diertjes, voedsel en een schuilplaats.

Nieuw Amelisweerd

Rechts van het pad ligt het Achterbos. Loop verder over het pad aan de rand van het bos en negeer de paden naar rechts tot je bij een viersprong aankomt.

De Uithof

Links van het pad ligt de Helweide met in de verte de Uithof. Het opvallende grote, witte gebouw is het toekomstige onderkomen van het RIVM. In het weiland staat een opvallende bomengroep. Het zijn niet alleen forse exemplaren, maar ook verschillende boomsoorten. Waarschijnlijk zijn ze rond 1885 geplant naar het ontwerp van tuinarchitect Van Lunteren. Het weiland is in beheer bij de gemeente Utrecht en is gericht op de ontwikkeling van een bloem- en kruidenrijke vegetatie. In de lente en zomer vliegen hier veel verschillende soorten vlinders.

Bij knooppunt 21 ben je aangekomen op een viersprong. Het lange rechte pad links langs de Scheidingssloot is de Scheidingslaan. De scheidingssloot loopt vanaf de Vossegatsedijk door tot de Kromme Rijn en geeft de grens aan tussen Oud en Nieuw Amelisweerd. Het brede zandpad dat schuin rechtdoor loopt is de Domlaan. De laan is als zichtlijn aangelegd. Nu belemmeren hoge bomen en gebouwen het zicht op de Dom in Utrecht. Neem het kronkelige pad in het verlengde van de Scheidingslaan rechtsaf naar knooppunt 93. Rechts van het pad ligt de Scheidingssloot. Je loopt nu dus in het bos van Oud Amelisweerd.

beukenblad paddenstoel

Het is herfst in het bos. Enkele beukenblaadjes kleuren al prachtig goudbruin. Begin november zijn de beuken in herfsttooi op hun mooist. Dankzij de regen die de laatste tijd is gevallen verschijnen ook overal paddenstoelen. Het voorjaar en de herfst zijn misschien wel de mooiste seizoenen. In de lente groeien in het bos van Amelisweerd overal prachtige stinzenplanten. Van begin februari tot in juni bloeien er steeds weer andere soorten. Elke week dezelfde route lopen in het bos is dus bepaald niet saai. Elke keer is er wat nieuws te zien.

Oud Amelisweerd

Het pad brengt je bij het Engels Werk dat begint na het bruggetje. Eind 18de eeuw was de romantische landschapsstijl, overgewaaid uit Engeland, populair. Dankzij kronkelige paden, waterpartijen en bruggetjes kon je op een relatief klein oppervlak eindeloos ronddwalen door de natuur met steeds een nieuw uitzicht. Het Engels Werk is aangelegd in opdracht van de toenmalig eigenaar Taets van Amerongen. Het water wordt gevoed door de Kromme Rijn. Het is aantrekkelijk om de paden in het Engels Werk te volgen, maar je kunt hier gemakkelijk de weg kwijtraken. Wil je dat risico niet lopen, blijf dan het pad van de wandelknooppuntroute volgen. Voor het bruggetje naar het Engels Werk volg je de pijl naar links.

Je loopt over een bochtig pad langs het Engels Werk. Het water houd je steeds aan je rechterhand totdat het pad er uiteindelijk van afwijkt. Je kruist een pad en komt vervolgens aan bij een driesprong. De pijl geeft aan dat je hier het middelste pad moet nemen dat met een bocht naar knooppunt 93 gaat.

Oud Amelisweerd

Je kunt ook de meest rechtse, kortere, rechte weg kiezen die ook bij knooppunt 93 uitkomt. Je komt dan langs de historische moestuin Amelis'Hof.

Oud Amelisweerd

Je passeert bij knooppunt 93 het landhuis Oud Amelisweerd en het koetshuis nu aan de achterkant. In het landhuis kun je tijdens openingstijden een expositie bezoeken. De Veldkeuken die in het koetshuis is gevestigd is op maandag gesloten. Let even op de boomstam die in de schaduw van de beuk langs het pad ligt. Uit het hout zijn drie bevers gesneden. Ze komen ook in het echt voor op Amelisweerd. Op het rustigste deel van het landgoed is een beverburcht.

amelisweerd

Ga rechtdoor naar knooppunt 22. Je loopt tussen de stallen van boerderij De Zonnewijzer en weiland door. Neem bij knooppunt 22 dat op een kruising ligt het pad links richting knooppunt 11. Links van het pad ligt een ligweide en rechts een boomgaard. Het pad komt uit op de Rhijnauwenselaan. Rechts ligt Het Vogelnest, een natuurspeellocatie voor basisscholen uit Utrecht en omgeving.

Fort bij Rhijnauwen

Ga linksaf naar het vlakbij gelegen knooppunt 75. Je bent aangekomen bij Fort bij Rhijnauwen. Fort bij Rijnauwen is het grootste fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De binnen- en buitengracht werden met de hand uitgegraven! De grond werd gebruikt als beschermende laag over het fort heen. Het fort maakt onderdeel uit van de tweede fortengordel die ten oosten van Utrecht werd aangelegd. Die was nodig vanwege de nieuwe ontwikkelingen op wapengebied. Het fort verloor zijn functie en kon zich ontwikkelen tot een uniek natuurgebied. Het fort zelf is niet toegankelijk. Maar een groot deel van het jaar zijn er rondleidingen.

Fort bij Rhijnauwen

In de Tweede Wereldoorlog is het fort misbruikt door de bezetters. Op het grote binnenterrein waar nu zeldzame planten als orchideeën bloeien werden verzetsstrijders geëxecuteerd. Het oorlogsmonument herinnert er aan. Elk jaar op 4 mei luidt de grote klok tijdens de dodenherdenking op het fort.

Fort bij Rhijnauwen

Volg het pad rechtsaf langs de gracht naar knooppunt 89. Ga door het klaphekje. Je loopt door een afgezet gebied waar schapen kunnen grazen.

Fort bij Rhijnauwen

Het fortgebouw ligt goed verscholen achter het groen langs de gracht. Tussendoor kun je er soms een blik op werpen.

groepsnest Fort bij Rhijnauwen

Langs het wandelpad ligt een groepsnest, dat vlak voor de tweede wereldoorlog als extra versterking werd gebouwd. In de langwerpige loopgraaf kon een eenheid van elf man terecht. Alles tevergeefs: het fort werd juist door de vijand als wapenopslag en gevangenis gebruikt.

Fort bij Rhijnauwen

Op het terrein waar je loopt zijn diverse verdedigingswerken te zien die het fort extra moesten beschermen. Op de zuidoosthoek van het fort ligt een werk vlak langs de gracht.

Fort bij Rhijnauwen

Het wandelpad komt uit op de Vossegatsedijk. Ga linksaf naar knooppunt 89. Naast het klaphek staat een informatiepaneel dat vertelt over het fort en zijn geschiedenis. Je loopt nog een stuk langs de buitenste gracht. Bij knooppunt 89 aangekomen ga je op de kruising rechtsaf (Vagantenpad) naar knooppunt 37.

jaagpad langs Kromme Rijn

Ga bij knooppunt 37 na het bruggetje over de Kromme Rijn rechtsaf over het jaagpad naar knooppunt 74 waar de route startte.

Zowel links van het jaagpad als aan de overkant van de Kromme Rijn liggen weilanden. In het seizoen lopen er altijd koeien. Aan de hoogtes en laagtes in de weilanden is goed te zien dat ze de oeverwal vormen van de Kromme Rijn. De Kromme Rijn is een onbedijkte rivier. De oeverwal, gevormd door overstromingen van de Rijn waarbij grof materiaal vlak langs de rivier bezonk, is een natuurlijke dijk. Dankzij de afdamming bij Wijk bij Duurstede in 1122 was de aanleg van een dijk niet meer nodig. Nu wordt het waterpeil gereguleerd door Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden.

antitankgracht Kromme Rijn

De sloot die je even verderop passeert is een antitankgracht die zigzaggend door het landschap van Fort bij 't Hemeltje bij Houten naar Fort bij Rhijnauwen loopt. Hij is gedeeltelijk gegraven en deels is gebruik gemaakt van bestaande waterlopen. De gracht moest tanks tegenhouden.

hofstede Rhijnauwen

Een van de monumentale boerderijen langs de Kromme Rijn is Hofstede Rhijnauwen. De familie Van Dijk heeft al sinds 1782 zijn bedrijf in deze langhuisboerderij. Het is een gemengd bedrijf met veeteelt en fruitteelt dat streeft naar kringlooplandbouw.

theehuis Rhijnauwen

Bijna aan het eind van de wandeling zie je aan de overkant van de Kromme Rijn Theehuis Rhijnauwen liggen. Het werd in 1930 gebouwd toen de gemeente Utrecht aan Rhijnauwen een recreatieve bestemming gaf.

landhuis Rhijnauwen

Ernaast ligt landhuis Rhijnauwen waar tegenwoordig een jeugdherberg in is gevestigd. In de dertiende eeuw stond er al een kasteel met rondom een gracht.

landhuis Rhijnauwen

Een deel van muur van het kasteel is nog te zien in het huidige landhuis. Het rechterdeel van de zijmuur bestaat uit oude stenen. De bakstenen een klein stukje links van de regenpijp zijn van recentere datum.

jeugdherberg Rhijnauwen

Je bent aangekomen bij knooppunt 74 waar de wandeling begon. Als je rechts over het bruggetje van de Kromme Rijn gaat, kom je bij het poortgebouw van Rhijnauwen. Vroeger was het een koetshuis , nu is er een horecabedrijf gevestigd. Binnen of buiten kun je er genieten van een drankje of een lunch. Als het terras voor de jeugdherberg niet is gereserveerd voor feesten, kun je ook daar zitten. Onder de kastanjeboom is een mooie plek om vogels waar te nemen. Op de stam zit vaak een boomklevertje. Pas wel op als de kastanjes rijp zijn. Je hoort ze om je heen ploffen.

kastanjes

Naar boven